Урок №13 Подлежащиний,ц1еран х1оттаман сказуеминий юккъехь тире

Параграфы

Eще уроки в данной главе

Маршалла ду шуьга хьоме дешархой .

Вайна евзар ю  подлежащиний, ц1еран х1оттаман сказуеминий юккъехь х1оттам болуш а, боцуш а, х1оттам хиларе хьаьжна доцуш а, тире йилларан бакъонаш.

Далор  вай цхьа масалш,  предложенин коьрта меженаш билгал а йохуш:

Мало хало ю.

(мало-подлежащи, хало ю – ц1еран х1оттаман сказуеми)

Шайхи Арсанукаев поэт ву.

(Шайхи Арсанукаев –подлежащи,поэт ву-ц1еран х1оттаман сказуеми )

Шозза шиъ диъ ду.

(шозза шиъ-подлежащи,диъ ду-ц1еран х1оттаман сказуеми)

Сал барз бу.

(сал-подлежащи, барз бу –ц1еран х1оттаман сказуеми)

Ду, ву, бу, ю – х1оттамаш бу. Х1оттамо подлежащи а, коьрта маь1на чохь долу сказуеми а вовшахутту.

Нохчийн маттахь ц1еран х1оттаман сказуеми коьртачу декъана шеца х1оттам болуш, оьрсийн маттахь х1оттам боцуш хуьлу,масала:

Дустур ду вай:

Шайхи Арсанукаев поэт ву

Шайхи Арсанукаев есть поэт. (иштта олийла дац вайн )

Шайхи Арсанукаев –поэт (оьрсийн маттахь х1оттам боцуш хуьлу)

Нохчийн  маттахь  сказуеми  х1оттам  боцуш  ала  тарло  кицанехь а, ц1еран дакъа терахьдашах  хиллехь а, сноскехь дош довзуьйтуш а, масала:

Стеган мах – цо ша хаддийнарг.(кица)

Шозза барх1-ялхитта.

Цхьана аг1ор- керт, вукху аг1ор-беш.

Х1оттам боцуш алахь, подлежащиний,ц1еран х1оттаман  сказуеминий  юккъе тире юьллу. Нагахь х1оттам болуш алахь тире ца юьллу, масала:

Яздархо-адаман  къинхьегаман цхьа дакъа.

Яздархо  адаман  къинхьегаман цхьа дакъа ду. (ду-х1оттам бу)

Ворх1азза пхиъ- ткъе пхийтта.

Ворх1азза пхиъ  ткъе пхийтта ду. (ду-х1оттам бу)

Халкъан ницкъ-бухбоцу шовда.

Бакъду тидаме эца деза цхьа билгалдаккхар: предложенера  подлежащиний, сказуеминий  юккъера  х1оттам  д1абаьккхича  юккъе соцунг1а (пауза) юлу. И пауза билгалъяккхархьама, юьллуш ю йозанехь тире. Тире подлежащина  т1ехьа юьллу.

Д1айьошур ю вай интонацица лахахь ялийна предложенеш:

Терк –вайн махкахь уггар доккха а, шуьйра а хи.

Сту белча –жижиг, ворда йоьхча –дечиг.

Iилманан декъехь дуьйцучохь  ц1еран х1оттаман сказуеми х1оттам болуш оьрсийн маттахь а олу, масала:

Мотт ойланан дег1  ду.

Язык есть тело мысли.

Подлежащиний, ц1еран х1оттаман сказуеминий  юккъехь  -иза- боху ц1ерметдош хилахь, цунна хьалха, х1оттам хиларе хьаьжна доцуш, тире юьллу, масала:

Дайн оьзда г1иллакхаш лардар-иза вайн сийлахь декхар ду.

Хьешехь г1иллакх цахилар-иза х1усамда цаларар ду.

Х1инца  1амийнарг  т1еч1аг1деш, цхьа  т1едиллар кхочушдан хьовсур  ду  вай:

Оьшучу сацаран хьаьркаш а х1иттош схьаязъе предложенеш .

Церг деши, мотт  бала.

Метафора кхечу  маь1нехь дош далош, исбаьхьаллин суртх1отторан г1ирс .

Шозза барх1  ялхитта .

Дахар хийцар иза ша хийцавалар ду.

Зеделларг  уггар  тоьлла  хьехархо

Т1едиллар нийса кхочушдинехь  иштта хир ду:

Церг- деши , мотт – бала.

Метафора- кхечу  маь1нехь дош далош, исбаьхьаллин суртх1отторан г1ирс .

Шозза барх1 - ялхитта .

Дахар хийцар- иза ша хийцавалар ду.

Зеделларг - уггар  тоьлла  хьехархо.

Вайна тахана  евзира   подлежащиний, ц1еран х1оттаман сказуеминий юккъехь х1оттам болуш а, боцуш а, х1оттам хиларе хьаьжна доцуш а, тире йилларан бакъонаш.

Девзира х1оттамо ден г1уллакхаш,тире йилларехь соцунг1а ( интонаци ) хилар а билгалдира.

Цу т1ехь вай урок ерзор ю.

Шун 1одика йойла, марша 1ойла.